|
------------------------------------------------------------------------
DÜNYA'NIN YEDİ KITASI
Afrika
|
 |
 |
Avrupa'nın güneyinde, Atlantik Okyanusu'nun
doğusunda, Hint Okyanusu'nun batısında ve Antarktika'nın kuzeyinde
bulunan kıta.
Eski dünya karalarından birisi olan Afrika, 30 218 000 km² yüz ölçümü
ile kıtalar arasında Asya ve Amerika'nın ardından üçüncü sırada gelir.
Afrika adı, Kartaca'ya ilk defa ayak basan Romalılarca "Afri" veya "Africani"
denilen oymakların adından esinlenerek verilmiştir. Afrika adı bu ülkeye
Pön savaşları sırasında verilmiştir. O zamana kadar Yunanlı yazarlar bu
kıtaya "Libya" yani "Lebular Diyarı" derlerdi. Fakat MS I yy sonlarında
bu isim bütün kıta için kullanılmaya başlandı. Afrika terimi daha sonra
Arapça'ya "İfrikiya" şeklinde geçmiştir.
Afrika kuzey-güney doğrultusunda Tunus'taki Beyaz Burun (37° 22' 20 K
Paraleli) ile Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki Ahulhas Burnu (34° 50'28 G
Paraleli) arasında 8 025 km boyunda, doğu batı doğrultusunda ise;
Somali'deki Ras Hafun Burnu (51° 25' 27 D Meridyeni) ile Senegal'deki
Yeşil Burun (17° 31' 17 B Meridyeni) arasında 7 416 km genişliğindedir.
Afrika kuzeyden Akdeniz ile sınırlanırken kuzeydoğuda Süveyş Kanalı ile
Asya'dan ayrılır. Kıta doğuda Kızıldeniz ve Hint Okyanusu ile komşudur.
Babülmendep Boğazı Arap Yarımadasına 18 km yaklaşır. Kıtanın güneyi yine
Hint Okyanusu, batısı Atlas Okyanusu ile çevrilidir. Kıta kuzeybatıda
Avrupa'dan 14 km genişliğindeki Cebelitarık Boğazı ile ayrılır.
--------------------------------------------------------------------
Antarktika
|
 |
 |
Antarktika,Güney yarımkürenin en Güneyinde bulunan ve
güney kutbunu içeren kıta. Afrika ve Okyanusyanın güneyinde olan ve
içinde ülke bulunmayan tek kıta.
“Güneydeki efsanevi kıta”nın bulunması 200 yıllık bir arayıştan sonra,
ancak 1840’ta başarıyla sonuçlanmıştır. Yelkenlisiyle kıyılar boyunca
yaklaşık 2.000 km yol alan Charles Wilkes, denizlerden oluşan Kuzey
Kutbu’nun tersine, Güney Kutbu’nun olduğu yerde gerçekten büyük bir kıta
bulunduğunu kanıtlamıştır. 12,4 milyon km²’lik yüzölçümüyle bu kıta
neredeyse Afrika’nın yarısı büyüklüğündedir. Bu bölgenin içinde Güney
Shetland, Güney Georgia gibi birkaç takımada da yer alır.
Adı, “Arktika’nın karşısındaki” (Yunanca: Antarktikos) anlamına gelen
Antarktika’yı ortalama 2.000 m kalınlığında büyük bir buz katmanı zırh
gibi örter. Bir zamanlar “ulaşılamaz” diye adlandırılan kutup noktasında
buzun kalınlığı 4.335 m’yi bulur. Bu buz kütlesi 24 milyon km³’lük hacmi
ile yeryüzündeki bütün buzların yüzde 92’sini oluşturmaktadır.
Kıyılarından kopan 350-600 m kalınlığındaki buz parçaları günde 1-3 m
hızla ilerler ve birbiri üstüne yığılır. Bu tür yüzen yığınlardan biri
olan Ross Buzlası 540.000 km’yi bulan alanıyla neredeyse Fransa
büyüklüğündedir. Gelgit olayının buzladan kopardığı büyük parçalar
yüzerek çevreye dağılır. Bu tür buzdağları arasında 20.000 km² büyüklüğe
ulaşanlar olur.
Güney Kutbu’nda yeryüzünün en soğuk ve en fırtınalı iklimi egemendir.
Ortalama sıcaklık yaz aylarında -20° C’dir ve bu, güneyden fırtınalar
estiğinde -70°C’ye kadar düşebilir. Coğrafi Güney Kutbu noktasında
bulunan ABD gözlem istasyonunda yapılmış ölçümlerde sıcaklığın yıllık
ortalamasının -50° C olduğu, en sıcak ayda ancak -29° C’ye yükseldiği
belirlenmiştir. Yani yeryüzünün bu en büyük buzdolabının sıcaklığı Kuzey
Kutbu’ndan ortalama 22 derece daha düşüktür. Bu durum doğal olarak yaşam
koşullarını etkilemektedir. Kuzey Kutbu’nda 400’e yakın çiçek açan bitki
türü sayılabilirken, Güney Kutbu’nda bir tane bile olmaması bunun bir
belirtisidir. Buna karşılık kıtanın kıyılarında ve açık denizlerinde çok
sayıda hayvan yaşar. Penguenler, martılar, foklar ve balinalar soğuk,
ama besin maddesi açısından zengin Güney Kutbu denizlerindeki
planktonları ve balıkları yiyerek yaşamlarını sürdürürler.
--------------------------------------------------------------------------------
Asya
|
 |
 |
Avrupanın doğusunda, Pasifik Okyanusu'nun batısında,
Okyanusya'nın kuzeyinde ve Arktik Okyanus'un güneyinde bulunan bir kıta.
Eski dünya kara kütlesinin bir parçası olan Asya 44 391 163 km²'lik yüz
ölçümü ile dünyanın en büyük kıtasıdır. Aynı zamanda 1 010 m'lik
ortalama yükseltisiyle de dünyanın en yüksek kıtasıdır. Asya bu
yükseltisini; dünyanın en yüksek zirvelerini bünyesinde barındıran
Himalaya Dağları'na borçludur.
Asya, kuzey-güney doğrultusunda 8 490 km genişliğindedir. Kıtanın en
kuzeyinde, Rusya'da Çelyuskin Burnu (77° 42' 55 K paraleli) yer alırken,
en güneyinde, Malakka Yarımadasında ki Buru Burnu (1° 14' 17 K paraleli)
bulunur. Adaları esas aldığımız taktirde, Severneya Zemlya adası (81°
16' 23 K paraleli) ile Endonezya'ya bağlı Rudi Adaları (11° 00' 19 G
paraleli) arasında 10 245 km'dir.
Kıta doğu batı doğrultusunda; Türkiye'nin de en batı ucu olan
Gökçeada'nın Avlaka Burnu (25° 38' 59 D meridyeni) ile Çukçi
Yarımadasında Dejnev Burnu (169° 40' 17 D meridyeni) arasında 8 200
km'dir.
Kıtanın özel konumu ise; Asya, kuzeyden Kuzey Buz Denizi ile sınırlıdır.
Kuzey doğuda, Amerika'dan sığ bir deniz olan 100 km genişliğindeki
Bering Boğazı vasıtası ile ayrılmaktadır.
Kıta doğuda Büyük Okyanus (Pasifik Okyanusu) ile sınırlanır. Ancak kıyı
açıklarında okyanus tabanından yükselen kuzey-güney doğrultulu dağların
su üzerine çıkan kısımlarını oluşturan ada ve takım ada girlandları yer
almaktadır. Burada; Aleut, Japon, Bonin ve Marian derin deniz
çukurluklarından geçen ve "Andezit Hattı" adı verilen bir çizginin
batısındaki bölge ile orada yer alan ada ve takım ada girlantları Asya
anakarasına aittir.
Kıtanın güneydoğu sınırı biraz karışık olmakla birlikte Sunda Adaları
ile Arafura Denizi arasından geçen hat sınır olarak kabul edile bilir.
Kıtayı güneyden Hint Okyanusu sınırlandırmaktadır. Asya'nın batı sınırı
ise oldukça tartışmalı bir meseledir. Bu konuda birçok araştırıcı farklı
görüşler ileri sürse de, en doğru kabul edilen sınır; Ural Dağları, Ural
Nehri, Maniç Oluğu, Karadeniz, Boğazlar, Ege Denizi, Akdeniz, Süveyş
Kanalı ve Kızıldeniz üzerinden çekilecek bir hattır. Bu hattın doğusunda
kalan Anadolu ve Kafkaslar Asya'dan sayılırken Trakya Avrupa'ya dahil
edilmektedir.
Dünya üzerinde bulunan çeşitli en büyükler Asya'da toplanmıştır. Asya;
kıtaların en genişi (44 391 163 km²) ve ortalama yükseltisi en fazla
olanı ( 1 010 m)'dır. Ayrıca dünyanın en yüksek tepesi (Everest tepesi,
8 848 m), en büyük gölü (Hazar Gölü veya Denizi), en derin gölü (Baykal
Gölü), dünyanın deniz seviyesinden en alçak yeri (Lut Gölü, göl yüzeyi
-392 m), ve dünyanın en alçak havzası (Turfan Havzası -154 m) Asya
kıtasında bulunmaktadır.
Asya; 3.5 milyarı aşan nüfusu ile dünyanın en kalabalık kıtasıdır.
Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Çin (1 284 303 705 kişi, 2002 tahmini)
bu kıtada yer almaktadır. Asya dinlerinin de doğduğu kıtadır. Semavi
dinler arasında İslamiyet, Hristiyanlık ve Musevilik dinlerinin her üçü
de Ortadoğu'da ortaya çıkmıştır. Yine geniş kitlelere hitap eden Budizm
ve Hinduizm de Asya menşeli dinlerdir. Asya aynı zamanda medeniyetler
beşiğidir. Türk, Çin ve Hint medeniyetleri bu kıtada binlerce yıldır
varlıklarını devam ettirmektedirler. Kıtada 100'ün üzerinde dil
konuşulmaktadır. Kıtanın doğusunda sarı, güney kısmındaki adalarda siyah
geri kalan kısımlarında ise beyaz ırktan insanlar yaşamaktadırlar.
------------------------------------------------------------------------
Avrupa
|
 |
 |
Afrikanın kuzeyinde, Asya'nın batısında ve Atlantik
Okyanusu'nun doğusunda bulunan kıta. Üzerinde birçok ülke mevcuttur.
Avrupa, Sami dillerde Erep (yahut Irib)=Güneşin Battığı taraf anlamına
gelir. Fenikelilerden Yunanlılara geçen bu ad, Yunanca'da Europa olmuş
ve Ege denizine göre batıda bulunan ülkelere bu ad verilmiştir.
Kapladığı alan yönünden Okyanusya'dan sonra en küçük 2. kıta olan
Avrupa; batıda Atlas Okyanusu, kuzeyde Kuzey Buz denizi ve Atlas
Okyanusu, güneyde Akdeniz ve doğuda Asya kıtası ile çevrilidir. Avrupa
kıtası güneyde Afrika kıtasına oldukça yaklaşır (Cebelitarık boğazı 14
km). Güneydoğuda ise Asya ile hemen hemen bitişir (İstanbul boğazı 0,7
km., Çanakkale boğazı 1,3 km.).
Avrupa'nın doğuda kesin bir sınırı bulunmamakla beraber, kuzeyden güneye
Ural dağları, Ural nehri, Maniç çukuru, Karadeniz, İstanbul ve Çanakkale
Boğazları ile Ege Denizinden geçecek hattı sınır kabul edebilir.
Avrupa'nın yüzölçümü 10.523.000 km2 dir. Bu ise yeryüzünün %5'i,
karaların % 15'i Avrasya'nın 1/5'i demektir. Avrupa, yaklaşık olarak
harita üzerinde 35 ile 70 kuzey paralel daireleri ile 10 ile 60 doğu
meridyenlerinin çerçevelediği bir üçgene benzer. Kıtada 0-4 saat
dilimleri yer alır. Avrupa'nın uç noktaları ise; kuzeyde Kuzey burnu
(71° 10' kuzey enlemi), güneyde Mora'nın Matapan burnu (36° 23' kuzey
enlemi), Batıda Rocca (Portekiz) burnu (9° 29' batı boylamı), doğuda
Ural dağları (60° doğu boylama)'dır. Rocca burnu ile Ural dağları
arasındaki uzunluk 5500 km, Kuzey burnu ile Matapan burnu arasındaki
genişlik 3800 km'dir.
---------------------------------------------------------------------------------
Güney Amerika
Amerika'nın güney yarısını oluşturan kıta. Pasifik
Okyanusu'nun doğusunda, Atlantik Okyanusu'nun batısında, Kuzey
Amerika'nın güneyinde ve Antarktika'nın kuzeyinde bulunur. Güney
Amerika,Amerika ismini Amerigo Vespucci den sonra alır. Çünkü o
Amerika'nın batı Hindistan olmadığını söyleyen ilk Avrupalı idi. Fakat
Yeni dünya Avrupalı'larca bilinmiyordu. Güney Amerika 17.840.000 km kare
lik bir alana sahiptir. Veya yaklaşık olarak Dünya yüzeyinin %3.5'i dir.
2005 yılına göre nüfusu tahminen 371.000.000 dan daha fazla idi. Güney
Amerika alan sıralamasında dördüncüdür.
---------------------------------------------------------------------------
Kuzey Amerika
|
 |
 |
Kuzey Amerika, kuzey yarım kürede bulunan, kuzeyde
Arktik Okyanusu, doğuda Atlantik Okyanusu, güneyde Karayip Denizi, ve
batıda kuzey Pasifik Okyanusu'yla çevrili olan kıta dır.
24.230.000 km2lik bir alan oluşturmaktadır. 2001 yılındaki ortalama
nüfusu 454.225.000'dur. Asya ve Afrika'dan sonra üçüncü büyük kıtadır ve
nüfus olarak da Asya, Afrika, ve Avrupa'dan sonra en kalabalık dördüncü
kıtadır.
Yeni Dünya olarak da adlandırılan kara kitlesinin kuzey kısmında
bulunmaktadır. Kuzey Amerika'nın Güney Amerika'ya tek kara baglantısı
dar Panama Kanalıdır.
Kıta dört büyük bölgeye ayrılabilir: Meksika Körfezi'nden Kanada
Arktiği'ne kadar, Great Plains; Rocky Mountains, Great Bas, Kaliforniya
ve Alaska 'yı içeren, jeolojik olarak genç, daglık batı; kuzeydoğuda
yüksek ama nispeten düz Kanada bölgesi; ve Appalachian Dağları'nı ve
Florida yarımadasını içinde bulunduran doğu bölgesi.Güney Amerika ile
tek bağlantısı panama kanalıdır. Bu kanal sayesinde Kuzey Amerika'nın 4
tarafı okyanusla çevrilidir.
------------------------------------------------------------------------
Avustralya
|
 |
 |
Avustralya, güney yarımkürede yer alan bir ülkedir. Hint ve Büyük
Okyanusu arasında uzanır. Tüm bir kıtayı kaplayan tek ülkedir. Komşuları
Endonezya, Doğu Timor, Papua Yeni Gine, Solomon Adaları, Vanuatu, Yeni
Kaledonya ve Yeni Zelanda'dır. Başkenti Canberra, en büyük şehri
Sidney'dir.
Avustralya, 7.617.930 km² karada, 68.920 km² sularda olmak üzere toplam
7.686.850 km²'lik bir alana kurulmuştur. Hiçbir ülkeyle kara sınırı
yoktur. Çevresinde sadece 25.760 kilometrelik bir sahil şeridi vardır.
İklimi: Kıtanın hemen hemen üçte biri tropik ve kalanı ılıman bölgedir.
En soğuk bölgeler Tasmanya'nın yayla ve yüksek yerlerinde ve anakaranın
güney doğu kıyılarındadır. Yıllık ortalama sıcaklık kuzeyde 27 dereceden
güneyde 13 dereceye kadar değişir.
Arazi yapısı: Genellikle yüksek olmayan yaylalar, güneydoğuda verimli
ovalar yer almaktadır. Erozyonla ortaya çıkan asıl ana kara 3 milyar
yıldan daha yaşlıdır.
En alçak noktası -15 metre ile Eyre Gölü (Güney Avustralya), en yüksek
noktası da 2.228 metre ile Kosciuszko Dağı'dır (Avustralya'nın doğusunda
Great Dividing Range'de yeralır.).
Doğal kaynakları: boksit, kömür, demir yatakları, bakır, kalay, gümüş,
uranyum, nikel, tungsten, mineraller, kurşun, çinko, elmas, doğal gaz,
petrol
kaynak kısmen, tr.wikipedia.org' dan alınmıştır |
